Sınır Dışı Etme Kararı ve İptal Davası: Yabancılar Hukuku Kapsamında Hukuki Koruma ve Yargısal Denetim (2026)

Uluslararası hukukun en tartışmalı alanlarından biri olan devletin egemenlik yetkisi ile bireyin temel hak ve özgürlükleri arasındaki çatışma, en keskin haliyle sınır dışı etme kararı (deportation) süreçlerinde karşımıza çıkmaktadır. Devletler, toprakları üzerinde mutlak bir egemenliğe sahip oldukları iddiasıyla, hangi yabancının ülkeye gireceğine veya ülkeden çıkarılacağına karar verme yetkisini (discretionary power) kendilerinde görmektedirler. Ancak Türkiye Cumhuriyeti, Anayasa‘nın¹ 2. maddesi uyarınca bir hukuk devletidir. Hukuk devletlerinde idarenin hiçbir yetkisi sınırsız, denetimsiz ve keyfi olamaz.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK)², idarenin bu yetkisini yasal bir çerçeveye oturtmuştur. Ancak uygulamada kolluk kuvvetlerinin geniş takdir yetkisi, soyut istihbarat notları ve “kamu düzeni” kavramının aşırı geniş yorumlanması nedeniyle binlerce yabancı mağdur edilmektedir. Basit bir vize ihlali, asılsız bir ihbar veya idari bir prosedür hatası, bir ailenin parçalanmasına, bir yatırımcının tüm malvarlığını kaybetmesine ve kişinin sınır dışı etme kararı ile karşı karşıya kalmasına neden olabilmektedir.

Bu devasa akademik rehberde; sınır dışı sebeplerini, Geri Gönderme Merkezlerinden (GGM) tahliye yollarını, idari gözetim kararına itiraz usullerini ve İdare Mahkemelerinde açılacak iptal davalarının stratejik inceliklerini, bir “Yabancılar Hukuku Avukatı” perspektifiyle ele alıyoruz.

I. Sınır Dışı Etme Kararı Hukuki Niteliği ve İdari İşlem Teorisi

Sınır dışı etme kararı, yabancının kendi rızası olmaksızın, kamu gücü kullanılarak ülke dışına çıkarılması işlemidir. Bu işlem; idarenin tek yanlı iradesiyle tesis edilen, icrai nitelikte, bireysel ve sübjektif bir idari işlemdir. Dolayısıyla bu karar, idari yargı denetimine (İdare Mahkemesi) tabi olacaktır. Sınır dışı etme hususu; 6458 Sayılı Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 53. Maddesinde;

“(1) Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır.

(2) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

(3) (Değişik:21/11/2024-7533/36 md.) Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurularda savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması halinde, 2577 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen süre iki ay olarak uygulanır. Duruşma yapılması mahkemenin takdirine bağlıdır. Başvurular dosyanın tekemmülünden veya ara karar ya da duruşma yapılması gereken hâllerde bunların tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.”

Şeklinde düzenlenmektedir. Dolayısıyla sınır dışı etme kararını Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nün talimatıyla veya kendiliğinden valiliklerce alınmaktadır. Karar, gerekçesiyle birlikte muhataba tebliğ edilmektedir. Yargılama sürene kadar da yabancı sınır dışı edilmeyecektir.

1. Egemenlik Yetkisi ve Takdir Hakkının Sınırları

Devletlerin yabancılar üzerindeki yetkisi mutlak mıdır? Devletin egemenlik yetkisi, uluslararası insan hakları sözleşmeleriyle (AİHS) sınırlandırılmıştır. İdare, sınır dışı etme kararı alırken keyfi davranamayacaktır. Zira bu takdir yetkisi, ölçülülük ilkesine aykırı olamayacaktır. Yabancının sınır dışı edilmesine sebep olan eylemle sınır dışı etme kararı arasında, bir denge bulunması gerekmektedir. Örneğin, Türkiye’de 10 yıldır yaşayan, evli ve çocuklu bir yabancının, basit bir trafik kavgası nedeniyle sınır dışı edilmesi, ölçülülük ilkesine ve AİHS³‘e aykırı olacaktır.

2. İdari İşlemin Unsurları Bakımından Sakatlıklar

Bir sınır dışı etme kararının hukuka uygun olabilmesi için; Yetki, Şekil, Sebep, Konu ve Maksat unsurlarının tamamının hukuka uygun olması gerekir. Ayrıca sınır dışı etme kararının bir vakıaya dayanması şarttır. İdarenin, bu vakıayı somut bilgi ve belgelerle ispatlaması gerekmektedir. Sadece “kanaat” üzerine yapılan işlemler sebep unsuru yönünden sakatlanacaktır. Örneğin; idare, yabancıyı kamu düzenini bozması sebebiyle sınır dışı edebilecektir. Ancak bu durumun somut bilgi ve belgelere dayanması gerekmektedir. Aksi takdirde idare mahkemesi, sebep unsuru yönünden sakat olan işlem hakkında iptal kararı verecektir.

II. YUKK Madde 54 Kapsamında Sınır Dışı Etme Sebepleri

İdare, canı istediği için bir yabancıyı sınır dışı edemez. Sınır dışı sebeplerinin kanunda açıkça yazması (Kanunilik İlkesi) gerekir. YUKK’un 54. maddesi bu sebepleri saymıştır. Dolayısıyla sınır dışı etme kararı, bu sebeplere dayanılarak verilebilecek bir karardır. İşbu sebepler; şunlardır:

A. TCK 59 Gereğince Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK M.54/1-A)

Türk Ceza Kanunu‘nun⁴ 59. Maddesi, sınır dışı etme sebeplerinden ilkidir. İşbu madde şu şekildedir;

“(1) İşlediği suç nedeniyle hapis cezasına mahkûm edilen yabancı, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasının infazına veya koşullu salıverilmesine karar verildikten ve her halde cezasının infazı tamamlandıktan sonra, durumu, sınır dışı işlemleriyle ilgili olarak değerlendirilmek üzere derhal İçişleri Bakanlığına bildirilir.”

Dolayısıyla bu düzenlemenin uygulanabilmesi için yabancının hapis cezasına mahkum edilip denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazına veya koşullu salıverilmesine karar verilmesi gerekmektedir. TCK 59’un uygulanabilmesi için şu koşulların bir arada bulunması gerekmektedir:

Failin yabancı olması: Anayasa’nın 23/6. maddesi gereği Türk vatandaşları sınır dışı edilemez.

Suç işlenmiş olmalıdır: Herhangi bir suç türü olabilir; kasten veya taksirle işlenen suç ayrımı yapılmamıştır.

Hapis cezasına mahkumiyet: Yabancının işlediği suç nedeniyle hapis cezasına mahkum edilmiş olması gerekir.

Ayrıca bu prosedürün uygulamasında; yabancı uyruklu hükümlünün ülkede kalmasının, siyasi, idari ve kamu güvenliği açısından, sakıncalı olup olmadığı, sınır dışı edilmesi gerekip gerekmediği hususunda Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla İçişleri Bakanlığından görüş sorulacaktır. Bu görüş doğrultusunda hareket edilecektir.

TCK 59 kapsamında sınır dışı etme hakkında temel bilgiler şöyle özetlenebilir:

Önemli Hususlar:

• Mahkeme doğrudan sınır dışı etme kararı vermeyecektir. Sadece İçişleri Bakanlığı’na bildirim yapacaktır.
• İdare, kamu düzeni, güvenliği ve sağlığı açısından değerlendirme yaparak takdir yetkisini kullanır.
• Kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrildiği hallerde sınır dışı etme tedbiri uygulanamayacaktır.

B. Terör Örgütü Veya Çıkar Amaçlı Suç Örgütü Yöneticisi, Üyesi veya Destekleyicisi Olmak (YUKK m.54/1-B)

Terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekçisi olmak, sınır dışı etme kararı sebeplerinden birisidir. Bir eylemin Türk hukuk sisteminde terör olarak nitelendirilebilmesi için;

• Eylemin işleniş biçimi
• Bu eylemin arkasında bulunan ideolojik amaç
• Eylemi gerçekleştiren kişinin bir örgütle bağlantısı

İncelenecektir.⁵

Bu madde, hakkında kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmasa bile uygulanabilmektedir. Kolluk kuvvetlerinin istihbarat raporları veya “İltisak” değerlendirmeleri dayanak yapılmaktadır. Dolayısıyla; Terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olan yabancılar hakkında 6458 sayılı YUKK m. 54/1-b uyarınca sınır dışı etme kararı alınması zorunludur.

Temel Özellikler:

Kritik Uyarılar:

Güvenlik soruşturması sonuçlarının somut delillerle desteklenmesi gerektiği yargı kararlarında vurgulanmaktadır.

676 sayılı KHK değişikliği ile bu bent kapsamındaki kişiler için otomatik yürütme durdurma mekanizması kaldırılmıştır.

İdare mahkemesine başvuru hakkı saklı olmakla birlikte, yargılama sürerken sınır dışı işlemi uygulanabilir. Dolayısıyla idare mahkemesine başvuru durumunda dahi yabancının sınır dışı edilmesi mümkündür.

Anayasa Mahkemesi’nden tedbir kararı alınması, sınır dışı işleminin durdurulması için önemli bir yol olabilir.

C. Türkiye’ye giriş, vize ve İkamet İzinleri İçin yapılan İşlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullanma Sebebiyle Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-C)

Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullanma sebebiyle sınır dışı etme kararı alınabilmektedir. Burada yabancının, kullandığı sahte belge ve gerçek dışı bilgi, idareyi yanıltma kastına yöneliktir.⁶ Ancak bu belge ve bilginin ülkeye giriş, vize veya ikamet izni için kullanılması zorunludur. Dolayısıyla yabancı tarafından verilen yalan bilgi veya sahte belge bu işlemleri etkilemiyorsa yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilemeyecektir. Ayrıca Sahte belge kavramı, gerçeğe aykırı olarak düzenlenmiş veya üzerinde tahrifat yapılmış her türlü resmi veya özel belgeyi kapsar. Bunlar arasında:

• Sahte pasaport
• Sahte kimlik belgesi
• Sahte evlilik cüzdanı
• Sahte diploma veya iş belgesi
• Sahte davet mektubu
• Sahte banka hesap özeti

gibi evraklardan bahsedilebilecektir. Gerçek dışı bilgi ise, yabancının başvuru formlarında veya mülakatlarda kasıtlı olarak yanlış beyanda bulunmasını ifade edecektir. Sahte belge kullanımı aynı zamanda 5237 sayılı TCK’nın 204-212. maddeleri kapsamında suç teşkil edebilir:

• Resmi belgede sahtecilik (TCK m. 204)
• Özel belgede sahtecilik (TCK m. 207)
• Sahte resmi belgeyi kullanma (TCK m. 206)

Ancak sınır dışı etme kararı için ceza mahkemesi kararı beklenmesine gerek yoktur. İdare, sahte belge kullanımını tespit ettiğinde doğrudan sınır dışı etme kararı alabilecektir.

D. geçimini meşru olmayan yollardan Sağlamak Sebebiyle Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-Ç)

Sınır dışı etme kararı sebeplerinden bir diğeri de Türkiye’de bulunduğu sırada geçimini meşru olmayan yollardan sağlamaktır. Yani yabancının, geçimini yasal olmayan yollardan sağlaması söz konusudur. Bu duruma örnek olarak;

• Fuhuş
• Dolandırıcılık
• Hırsızlık
• Kaçakçılık
• Uyuşturucu ticareti
• Gasp

gibi eylemler verilebilir. Ayrıca idarenin, yabancının geçimini meşru olmayan yollardan sağladığını somut delillerle kanıtlaması gerekmektedir:

• Kolluk tutanakları (dilencilik, izinsiz çalışma tespiti)
• Adli soruşturma/kovuşturma dosyaları
• Vergi dairesi kayıtları (kayıt dışılık tespiti)
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tespitleri
• Tanık beyanları

Önemli: Ceza mahkemesinden mahkumiyet kararı beklenmesine gerek yoktur. İdarenin kendi tespitleri veya devam eden soruşturma dosyası bile sınır dışı etme kararı için yeterli olabilir.

Ayrıca işbu madde sebebiyle sınır dışı etme kararı verilmesi durumunda açılacak davada yürütme duracaktır. Yani yabancı, dava sonuçlanana kadar sınır dışı edilemeyecektir. Meşru olmayan yollarla geçim sağlama, aynı zamanda “kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit” olarak da değerlendirilebilecektir. Bu durumda idarenin, hem (ç) hem de (d) bendini birlikte uygulamasında bir mahsur yoktur.

E. kişinin Kamu Düzeni, Kamu Güvenliği veya Kamu Sağlığı Açısından Tehdit
Oluşturması Sebebiyle Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-D)

Kişinin kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturması durumunda da sınır dışı etme kararı verilecektir. Ancak burada kullanılan kavramlar çok geniş ve belirsizdir. Bu sebeple somut olayın titizlikle incelenmesi gerekmektedir. Ayrıca bu husus, uyuşmazlıklarda da en çok tartışılan ve mahkemelere konu edilen husustur. Kamu düzeni, devletin temel işlevlerinin yerine getirilmesi, toplumsal barışın korunması ve hukuk devletinin ilkeleri çerçevesinde sosyal düzenin sağlanması anlamına gelmektedir.

Kamu düzeni açısından tehdit oluşturan durumlar:

• Vergi kaçakçılığı (büyük ölçekli)
• Şiddet içeren suçlar: Öldürme, yaralama, tecavüz, işkence.
• Mala karşı suçlar: Hırsızlık, gasp, dolandırıcılık.
• Uyuşturucu suçları: Uyuşturucu ticareti, kaçakçılığı.
• Fuhuş ve insan ticareti
• Sahtecilik ve belge suçları
• Göçmen kaçakçılığı

Gibi eylemlerdir. Kamu güvenliği, devletin ve vatandaşlarının fiziksel güvenliğinin tehdit altında olmaması, terör, örgütlü suç ve şiddet olaylarının önlenmesi anlamına gelmektedir.

Kamu güvenliği açısından tehdit oluşturan durumlar:

• İstihbarat raporlarında yer alma.
• Terör örgütü bağlantısı (m. 54/1-b’ye benzer ancak daha geniş).
• Örgütlü suç bağlantısı
• Şiddet eğilimi gösteren davranışlar
• Silah kaçakçılığı
• Sabıka kaydı (özellikle şiddet suçları)

Gibi eylemlerdir. Kamu sağlığı, bulaşıcı hastalıklar, epidemiyolojik tehditler ve halk sağlığını tehdit eden durumlar anlamına gelmektedir.

Kamu sağlığı açısından tehdit oluşturan durumlar:

• Uyuşturucu bağımlılığı (tedavi görmeyenler)
• Bulaşıcı hastalıklar: Tüberküloz, HIV/AIDS, vb.
• Epidemiyolojik tehditler: COVID-19 gibi pandemiler.
• Zihinsel hastalıklar: Tehlikeli davranış gösterme riski.

Gibi hususlardır. Bu bendin uygulanmasında da dava açılması, sınır dışı etme kararını durdurmamaktadır. Yani yargılama sonucu beklenmeden sınır dışı etme kararı uygulanabilecektir.

Ancak bu bendin uygulanmasında idarenin, kamu güvenliğinin ve düzeninin ihlal edildiğinin şüpheye yer bırakmayacak bir biçimde ortaya koyması gerekmektedir.

F. Vize veya Vize Muafiyeti Süresinin On Günden Fazla Aşılması veya
Vizenin İptal Edilmesi Sebebiyle Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-E)

Vize ve vize muafiyeti süresinin on günden fazla aşılması veya vizenin iptal edilmesi sebebiyle sınır dışı etme kararı verilebilmektedir. Hukukumuzda vize; 90 güne kadar Türkiye’de kalma hakkı tanımaktadır. Dolayısıyla 90 günden fazla kalmayı düşünen yabancı, vize veya muafiyet süresi dolduktan sonra ikamet izni almalıdır. Şayet ikamet izni alınmamışsa haklarında sınır dışı etme kararı alınacaktır. Ayrıca kanun, burada 10 günlük bir hoşgörü süresi tanımıştır. Yani vize veya muafiyet süresi biter bitmez yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilmez. 10 Günlük hoşgörü süresinin de tamamlanmasının ardından sınır dışı etme kararı verilecektir. Dolayısıyla YUKK m. 54/1-e bendi, “Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler” hakkında sınır dışı etme kararı alınmasını düzenlemektedir. Ayrıca vize iptali, YUKK m. 16’da düzenlenmektedir. İşbu düzenleme;

“Vizeler;

a) Sahteciliğe konu olduğunun tespiti,

b) Üzerinde silinti, kazıntı veya tahrifat yapıldığının anlaşılması,

c) Vize sahibinin Türkiye’ye girişinin yasaklanması,

ç) Yabancının suç işleyebileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunması,

d) Pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin sahte olması veya geçerliliğinin sona ermesi,

e) Vize veya vize muafiyetinin amacı dışında kullanılması,

f) Vizenin verilmesine temel olan şartların veya belgelerin geçerli olmadığının anlaşılması,

hâllerinde, vizeyi veren makamlar veya valiliklerce iptal edilir.

(2) Vizenin geçerlilik süresi içinde yabancıyla ilgili sınır dışı etme kararı alınması hâlinde vize iptal edilir.”

Şeklindedir. Dolayısıyla bu sebeplerin varlığı halinde vize iptaline karar verilebilecektir.

Temel Özellikler:

İki Temel Durum:

Vize/Vize Muafiyeti Süresini Aşma:

• Vize süresi bitiminden itibaren 10 gün hoşgörü süresi
• 10 günden fazla aşanlar hakkında sınır dışı kararı alınır.
• Örnek: 90 günlük vize → 100. günden sonra sınır dışı

Vize İptali:

• Sahte belge kullanımı
• Gerçek dışı bilgi verme
• Vize şartlarını ihlal
• Suç işleyebileceği yönünde kuvvetli şüphe
• Vizede tahrifat

Gibi hallerdir.

G. İkamet İzninin İptal Edilmesi sebebiyle Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-F)

İkamet izninin iptal edilmesi sebebiyle sınır dışı etme kararı verilmesi mümkündür. Hukukumuzda birden çok ikamet izni düzenlenmektedir. Her bir ikamet izninin farklı koşulları bulunmaktadır. Bu bağlamda iptal ve sınır dışı işlemleri, her bir ikamet izninin iptal şartları çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmelidir.⁷

Kısa dönem ikamet izni iptal sebepleri:

• Şartların ortadan kalkması: Gelir yetersizliği, sağlık sigortasının sona ermesi.
• Amacın dışında kullanım: Turist ikamet izniyle çalışma.
• Yurt dışında uzun süre kalma: 120 günden fazla.
• Sınır dışı/giriş yasağı kararı: Hakkında geçerli karar bulunması.

Aile ikamet izni iptal sebepleri:

• Evlilik birliğinin sona ermesi: Boşanma, ölüm.
• Velayet sona ermesi: Türk vatandaşı çocuğun velayetinin kaybedilmesi.
• Şartların ortadan kalkması: Eşin Türk vatandaşlığını kaybetmesi.
• Sahte evlilik tespiti: Evliliğin sadece ikamet izni almak için yapıldığının anlaşılması.

Öğrenci ikamet izni iptal sebepleri:

• Okuldan ayrılma/çıkarılma: Öğrencilik statüsünün sona ermesi.
• Devamsızlık: Derslere düzenli katılmama.
• Disiplin cezası: Okuldan uzaklaştırma/atılma.
• Mezuniyet: Öğrenimin tamamlanması.

Uzun dönem ikamet izni iptal sebepleri:

• Kamu düzeni/güvenliği tehdidi: En önemli iptal sebebi.
• Kesintisiz 1 yıldan fazla yurt dışında kalma: İstisna: Sağlık, eğitim, zorunlu kamu hizmeti.
• Sahte belge kullanımı: İzin alınırken sahte belge kullanıldığının sonradan anlaşılması.

İnsani ikamet izni iptal sebepleri:

• Sınır dışı engelinin ortadan kalkması: Ülkesine dönüş imkanı doğması.
• Sağlık durumunun düzelmesi: Tedavinin tamamlanması.
• Kamu düzeni tehdidi: Suç işleme.

İnsan ticareti mağduru ikamet izni iptal sebebi:

• Suç failleriyle yeniden bağ kurma: Mağdurun faillerle iletişime geçmesi.

Bu bendin uygulanmasında öncelikle ikamet izni iptal edilmektedir. Ardından sınır dışı etme kararı verilmektedir. Dolayısıyla burada ikamet izni iptali ile sınır dışı etme kararı arasında bir sebep sonuç ilişkisi bulunmaktadır. Ayrıca İkamet izni iptal edilen yabancı, iki ayrı dava açabilir:

Sınır dışı etme kararının iptali davası: Sınır dışı etme kararına karşı.

İkamet izni iptal işleminin iptali davası: İkamet izninin iptaline karşı.

ğ. İkamet İzni süresinin sona ermesinden İtibaren Gerekçesiz Olarak 10 Günden Fazla İhlal Sebebiyle Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-G)

İkamet izni süresinin sona ermesinden itibaren haklı bir gerekçe olmadan, işbu izni 10 günden fazla ihlal etmek, sınır dışı etme kararı sebeplerinden birisidir. Hukukumuzda, uzun dönem ikamet izni dışındaki tüm ikamet izinleri belirli bir süre için verilmektedir. İşbu durumda verilen ikamet izninin dolmasına rağmen 10 günlük süre içerisinde ülkeyi terk etmeyen yabancılar hakkında bu hüküm uygulanmaktadır. Ancak bu hükmün uygulanması için haklı bir gerekçe olmaması şarttır. Şayet yabancının ülkeyi terk etmemekte haklı bir gerekçesi varsa sınır dışı etme kararı, iptal davasına konu olacak ve iptal edilecektir. Haklı bir gerekçeye örnek şunlardır:

• Yabancının cezaevinde bulunması.
• Salgın hastalık (COVID-19 gibi) sebebiyle karantinada olması.
• Doğal afet.

Gibi husulardır. Burada idareye “haklı gerekçe” olup oladığını belirleme konusunda bir takdir yetkisi tanınmıştır. Ayrıca karara karşı iptal davası açılması durumunda da yürütme duracaktır. Dolayısıyla mahkemece bir karar verilene kadar yabancı sınır dışı edilmeyecektir.

H. Çalışma İzni olmadan çalıştığı tespit edilenler hakkında Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-Ğ)

Çalışma izni olmamasına rağmen çalıştığı tespit edilenler hakkında sınır dışı etme kararı verilmektedir. Kural olarak bir yabancının Türkiye’de çalışabilmesi için çalışma izni alması şarttır. İşbu yükümlülüğe rağmen çalışma izni olmaksızın çalışanlar, sınır dışı edileceklerdir. Ayrıca burada kritik nokta; idarenin çalışmayı net bir biçimde ortaya koyması gerekliliğidir. Yani idare, salt olarak kişinin çalışma izni olmadan çalıştığını söyleyerek sınır dışı etme kararı alamayacaktır. Kişinin çalıştığının somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.

I.  Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini İhlal edenler ya da bu hükümleri İhlale teşebbüs edenler Hakkında Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-H)

Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da ihlale teşebbüs edenler hakkında sınır dışı etme kararı verilmesi mümkündür. Yasal giriş, yabancının Türkiye’ye resmi sınır kapılarından, geçerli seyahat belgesiyle ve gerekli vize veya vize muafiyetiyle giriş yapmasıdır. Yasal giriş ihlalleri ise genellikle şunlardır:

1. Yeşil Sınırdan (Kaçak) Giriş

En yaygın ihlal türüdür. Yabancının resmi sınır kapısı kullanmadan, kara, deniz veya hava yoluyla yasadışı olarak Türkiye’ye girmesidir.

Örnekler:

• Suriye sınırından kaçak giriş.
• Lastik botlarla deniz yoluyla giriş.
• İran sınırından kaçak giriş.
• Yunanistan’dan Ege adalarına kaçak giriş.
• Bulgaristan sınırından kaçak giriş.

2. Sahte veya Geçersiz Belge İle Giriş

• Sahte pasaport kullanımı.
• Başkasının pasaportuyla giriş.
• Süresi dolmuş pasaportla giriş.
• Sahte vize ile giriş.
• Çalıntı pasaportla giriş.

3. Vize Olmadan Giriş (Vize Gereken Ülke Vatandaşları)

Vize alması gereken ülke vatandaşının vizesiz olarak Türkiye’ye girmesi.

4. Giriş Yasağı Olduğu Halde Giriş

Hakkında giriş yasağı olan yabancının Türkiye’ye girmesi hem (h) bendi hem de (ı) bendi kapsamında değerlendirilebilir. Ancak uygulamada genellikle özel düzenleme olan (ı) bendi tercih edilmektedir.

5. İnsan Kaçakçıları Tarafından Getirilme

Organize suç örgütleri tarafından kaçak olarak Türkiye’ye getirilen yabancılar.

Yasal çıkış, yabancının Türkiye’den resmi sınır kapılarından, geçerli seyahat belgesiyle ve çıkış işlemlerini tamamlayarak ayrılmasıdır. Yasal çıkış ihlalleri ise genellikle şunlardır:

1. Yeşil Sınırdan (Kaçak) Çıkış

Resmi sınır kapısı kullanmadan Türkiye’den ayrılma:

• Suriye’ye kaçak geçiş.
• Yunanistan’a kaçak geçiş (Ege adaları).
• Bulgaristan’a kaçak geçiş.
• İran’a kaçak geçiş.

2. Sahte Belge İle Çıkış

• Sahte pasaportla çıkış.
• Başkasının belgesiyle çıkış.

3. Çıkış Yasağı Olduğu Halde Çıkış Girişimi

Mahkeme kararıyla çıkış yasağı konulan yabancının kaçak yollarla çıkış girişimi.

4. Çıkış İşlemlerini Tamamlamadan Ayrılma

Resmi sınır kapısından geçerken pasaport kontrolü yaptırmadan ayrılma girişimi.

Ayrıca YUKK m. 54/1-h bendi kapsamındaki kişiler için otomatik yürütmeyi durdurma mekanizması işlemektedir. Bu bent, (b), (d) ve (k) bentlerinden farklı olarak, dava açılması halinde yargılama sonuçlanana kadar sınır dışı işlemini durduracaktır.

İ. Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler Hakkında Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-I)

Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler hakkında sınır dışı etme kararı verilecektir. Türkiye’ye giriş yasağı sebepleri belli başlıdır. Bu sebeplerden birinin varlığına rağmen Türkiye’ye gelmek, sınır dışı etme sebebi olarak gösterilmiştir. Kanun’a göre Türkiye’ye giriş yasağı sebepleri; yabancının kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehlike arz etmesi gerekmektedir.

J. Uluslararası Koruma İle Bağlantılı Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-İ)

Uluslararası koruma ile bağlantılı sınır dışı etme kararı verilmesi de mümkündür. Bu husus kanunda; “Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan, uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında verilen son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar” Şeklinde ifade edilmektedir. Dolayısıyla uluslarası koruma başvurusu;

• Reddedilen,
• Korumadan hariçte tutulan,
• Başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen,
• Başvuruyu geri çeken ve geri çekilmiş sayılan,
• Uluslararası koruma statüleri sona eren ve iptal edilen,
• Diğer hükümlere göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar

Hakkında sınır dışı etme kararı verilecektir. Ayrıca bu karara karşı başvurulacak iptal davalarında yürütmenin durdurulması kararı verilecektir.

k. İkamet İzni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün İçinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar Hakkında Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-J)

İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı verilebilmektedir. Her yabancı, ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda ikamet izni süresi dolmadan önce uzatma başvurusu yapmakla yükümlüdür. Aksi takdirde yabancının 10 gün içerisinde ülkeyi terk etmesi gerekecektir. İşte bu süreçte ülkeden çıkmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı verilebilmektedir. Bu karara karşı iptal davası açılması mümkündür. İptal davasının açılması halinde yürütmeyi durdurma kararı verilecek ve mahkeme sonuçlanana kadar ülkeden çıkarılmayacaktır.

l. Uluslararası Kurum ve Kuruluşlar Tarafından Terör Örgütleriyle İlişkili
Olunduğu Değerlendirilenler Hakkında Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.54/1-K)

Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından terör örgütleriyle ilişkili olunduğu değerlendirilenler hakkında sınır dışı etme kararı verilebilmektedir. Bu duruma karşı da iptal davası açılması mümkündür. Ancak açılacak iptal davasında yürütmeyi durdurma kararı verilmemesi mümkündür. Yani dava sürerken yabancının sınır dışı edilebilmesi söz konusu olacaktır.

III. YUKK Madde 55: Sınır Dışı Edilemeyecekler (Geri Gönderme Yasağı)

Hukukumuzda, YUKK 54 kapsamına girse bile, yani suç işlemiş veya vize ihlali yapmış olsa bile, asla sınır dışı edilemeyecek bir grup vardır. Bu, “Non Refoulement” (Geri Gönderme Yasağı) ilkesidir. Bu “Dokunulmazlık” halleri ise şunlardır:

1. İdam, İşkence ve İnsanlık Dışı Muamele Riski (YUKK m.55/1-a)

Bu madde, sınır dışı hukukunun kırmızı çizgisidir. Burada işkence yasağı kapsamında mutlak bir koruma vardır. Burada, sınır dışı edilmesi beklenen yabancı için gönderileceği ülkede;

• Ölüm cezasına
• İşkenceye
• İnsanlık dışı ya da onur kırıcı cezaya veya muameleye

maruz kalacağı konusunda ciddi emareler bulunmalıdır. Bu durumda yabancının mezkur ülkeye gönderilmesi mümkün değildir. Ancak üçüncü bir ülkeye gönderilme ihtimali değerlendirilebilir. Şayet yabancının üçüncü bir ülkeye gönderilmesi de mümkün değilse bu durumda kendisine insani ikamet izni verilecektir.

2. Ciddi Sağlık Sorunları, Hamilelik, Yaşlılık Ve Gideceği Ülkede Tedavi İmkanı Bulunmayanlar (YUKK m.55/1-b/YUKK m.55/1-c)

Seyahat etmesi sağlık açısından riskli olan veya gideceği ülkede tedavi imkanı bulunmayan (Örn: Diyaliz hastası, Kanser tedavisi gören) kişiler sınır dışı edilemez. Yine hamileliği veya yaşı sebebiyle seyahat etmesi riskli görünenler de bu kapsamdadır. Burada da idarenin takdir yetkisi vardır. Dolayısıyla net olarak yabancının yaşı, hangi hastalıklara maruz kalması durumunda bu maddenin uygulanabileceği açıkça düzenlenmemektedir. Her yabancının sağlık durumu özel olarak değerlendirilecektir.

Stratejik Not: İptal davasında, müvekkilin YUKK 55 kapsamında olduğu (doktor raporları, ülke raporları) ispatlanırsa, mahkeme işlemi iptal etmek zorundadır.

3. Mağdur Destek Sürecinden Yararlanmakta Olan İnsan Ticareti Mağduru Olması (YUKK m.55/1-ç)

İnsan ticareti mağdurları hakkında, mağdur destek sürecinden yararlanması durumunda sınır dışı etme kararı verilemeyecektir.

 4. psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları (YUKK m.55/1-d)

Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarının tedavisi tamamlanıncaya kadar sınır dışı edilmesi mümkün değildir. Bu düzenleme, şiddet mağdurlarını korumak için getirilmiştir.

IV. İdari Gözetim Kararı ve Geri Gönderme Merkezleri (GGM)

Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, eğer “kaçma ve kaybolma riski” taşıdığı değerlendirilirse, Valilik tarafından İdari Gözetim altına alınır ve Geri Gönderme Merkezi’ne (GGM) sevk edilir. Bu durum, yabancının özgürlüğünün kısıtlandığı, fiili bir tutukluluk halidir.

1. İdari Gözetim Süresi ve Şartları

İdari gözetim süresi 6 ayı geçemez. Ancak işbirliği yapmama gibi durumlarda en fazla 6 ay daha uzatılabilir. Toplamda 12 ayı geçen idari gözetim hukuka aykırıdır.

2. İdari Gözetime İtiraz ve Tahliye (Sulh Ceza Hakimliği)

Yabancının GGM’den kurtulmasının yolu, Sulh Ceza Hakimliği’ne yapılacak itirazdır. İtiraz dilekçesinde şunların bulunması gerekmektedir:

• Kişinin Türkiye’de sabit bir ikametgahı vardır (Kira kontratı, Tapu).
• Ailesi ve çocukları Türkiye’dedir, kaçma şüphesi yoktur.
• Düzenli bir geliri veya işi vardır.
• Sağlık durumu GGM koşullarına uygun değildir.

Hakimlik, bu itirazı haklı bulursa idari gözetimi kaldıracaktır. Ve yabancıyı “İdari Gözetim Alternatifleri” (Belirli illerde ikamet, İmza yükümlülüğü, Elektronik Kelepçe) ile serbest bırakcaktır.

V. Sınır Dışı Etme Kararına Karşı Yargı Yolu: İptal Davası

Yabancı için asıl hukuk savaşı, İdare Mahkemesi’nde verilir. Sınır dışı etme kararının iptali için açılacak dava, teknik bilgi ve hız gerektirir. Dolayısıyla sınır dışı etme kararının iptali için uzman bir avukata danışmanız sizin için faydalı olacaktır.

1. Kritik Süre: 7 Gün Kuralı

YUKK Madde 53 uyarınca, sınır dışı kararının yabancıya veya avukatına tebliğinden itibaren 7 gün içinde İdare Mahkemesi’nde dava açılmalıdır. Ayrıca bu süre hak düşürücü süredir. 7 gün geçtikten sonra açılan dava, ne kadar haklı olursanız olun, süre aşımı nedeniyle reddedilir ve kişi sınır dışı edilir. Tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı (tercüman eşliğinde, anlaşılan dilde) sürenin başlangıcı için hayati önem taşımaktadır.

2. Dava Açmanın Etkisi: Yürütmenin Kendiliğinden Durması

Genel kural olarak, süresi içinde dava açıldığında, mahkeme karar verene kadar yabancı sınır dışı edilemez. Bu, kanundan kaynaklanan otomatik bir korumadır. Ancak kanunda bazı durumlarda yabancının sınır dışı edilebileceği düzenlenmektedir.

3. İstisnalar ve Yürütmeyi Durdurma Talebi

YUKK’a göre Terör (54/1-b), Kamu Düzeni (54/1-d) ve Kamu Güvenliği (54/1-k) maddelerinden sınır dışı edilenler için dava açmak yürütmeyi durdurmaz.Dolayısıyla bu maddelerden açılan davalarda mahkemeden mutlaka ayrıca “Yürütmenin Durdurulması” talep edilmelidir.

VI. AİHS ve AİHM İçtihatları Işığında Savunma

Sınır dışı davaları, sadece Türk kanunlarına göre değil, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (AİHS) göre de karara bağlanır. Dolayısıyla bu davalarda AİHS oldukça kritik bir öneme sahiptir.

A. Özel ve Aile Hayatına Saygı Hakkı (Madde 8)

Yabancının Türkiye’de yaşayan eşi (Türk vatandaşı veya yasal izinli) ve çocukları varsa, sınır dışı etme kararı ailenin parçalanmasına neden olur. Emsal Karar (Üner v. Hollanda): AİHM, bu kararda “Boultif Kriterleri”ni geliştirmiştir. Mahkeme; kişinin suç işlemiş olsa bile, ülkede kalış süresi, aile bağlarının gücü, çocukların durumu ve gideceği ülkedeki zorlukları bir bütün olarak değerlendirmelidir. Zira aile birliğini bozan ölçüsüz kararlar, Madde 8 ihlalidir ve iptal edilmelidir.

B. Etkili Başvuru Yolu (Madde 13)

Yabancının sınır dışı edilmeden önce, iddiasını bir yargı merciine sunabilmesi gerekir. Eğer kişiye tebligat yapılmadan, avukatıyla görüştürülmeden veya dava açma süresi beklenmeden sınır dışı işlemi yapılırsa (buna “Manevra Deports” denir), AİHS Madde 13 ihlal edilmiştir.

VII. Tahdit Kodları (Giriş Yasakları) ve İptali

İdare, sınır dışı etme kararı ile yetinmeyip, yabancının siciline “Tahdit Kodları” (Giriş Yasağı) işleyerek Türkiye’ye tekrar girişini engelleyebilir. Bu kodların nitelikleri ise şu şekildedir:

• G-87 Kodu (Genel Güvenlik): Genellikle terör şüphesi veya istihbarat raporuna dayanır.
• Ç-113 Kodu (Yasadışı Giriş-Çıkış): Sınır ihlali yapanlara konur.
• Ç-114 Kodu (Adli İşlem): Hakkında adli soruşturma açılanlara konur.
• V-87 Kodu (Gönüllü Geri Dönüş): Gönüllü gidenlere konur (bazen kişi bilmeden imzalar).

Bu kodlar da birer idari işlemdir ve sınır dışı davasıyla birlikte veya ayrı bir dava ile İdare Mahkemesi’nde iptal edilebilir. Kod kaldırılmadan, kişinin vize alması veya ülkeye girmesi imkansızdır.

VIII. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Akademik kaynaklardan ve yargı pratiğinden derlediğimiz kritik sorular ve yanıtları:

IX. Sonuç: Uzman Hukukçu Desteğinin Hayati Önemi

Sınır Dışı Etme Kararı, basit bir idari işlem değil, bir insanın ve ailesinin kaderini belirleyen hayati bir dönemeçtir. Ayrıca Göç İdaresi’nin geniş yetkilerine karşı bireyin tek güvencesi, etkin bir yargısal denetimdir.

• 7 günlük hak düşürücü sürenin kaçırılmaması,
• İdari gözetim kararına doğru hukuki argümanlarla itiraz edilmesi,
• AİHM içtihatlarına ve güncel Danıştay kararlarına uygun, “Sebep Unsurunu” çürüten bir dava dilekçesi hazırlanması,

Ancak Yabancılar Hukuku alanında uzmanlaşmış, literatürü ve uygulamayı bilen bir avukatın desteği ile mümkündür. Unutmayın, sınır kapısından çıktıktan sonra hak aramak, hukuk dünyasında neredeyse imkansızdır. Işık Hukuk Bürosu olarak, en zorlu süreçlerde yanınızdayız.

🏷️ Akademik Kaynakça ve Referanslar

Bu devasa rehber, aşağıdaki güncel akademik tezler ve çalışmalar temel alınarak hazırlanmıştır:

1. T.C. Anayasası, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/ , Erişim Tarihi: 18.01.2026. ↩︎
2. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/ , Erişim Tarihi: 18.01.2026. ↩︎
3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, Erişim Adresi: https://www.anayasa.gov.tr/tr/anasayfa/ , Erişim Tarihi: 19.01.2026. ↩︎
4. Türk Ceza Kanunu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/ , Erişim Tarihi: 18.01.2026.  ↩︎
5. BODUR, Nurullah/ÖZKUL, Eshat: Uygulamada Terör Örgütü ve Terör Suçları. Seçkin Yayıncılık, Ankara 2017. ↩︎
6. KARİMOV, Ali: Sınır Dışı Etme İşleminin Hukuki Rejimi. Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2023. ↩︎
7. YİĞİT, Nedime Tuğçe: Yabancıların Türkiye’den Sınır Dışı Edilmesi. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya 2018. ↩︎