Dolandırıcılık suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 157 ve 158. maddelerinde düzenlenmektedir. Buna göre fail, bir kimseyi hile davranışlarla aldatıp, aldatılan kişinin veya başkasının zararına ve kendi yararına suç işlemektedir. Bu makalemizde dolandırıcılık suçunu, dolandırıcılık suçunun nitelikli hallerini inceleyeceğiz. Ayrıca dolandırıcılık cezası ve nitelikli dolandırıcılık cezasını, suça ilişkin önemli hususları paylaşacağız.
Dolandırıcılık Nedir?
Dolandırıcılık suçu, failin hile ile mağduru aldatarak rızasını aldığı, mağdurun veya bir başkasının zararına, kendisinin veya bir başkasının yararına işlediği ve böylelikle menfaat kazandığı bir suçtur. Bu bağlamda gelişen teknoloji ile birlikte dolandırıcılık suçu çok farklı biçimlerde ortaya çıkmaktadır. Dolandırıcılık suçunun temel şekli Türk Ceza Kanunu‘nun [1] 157. Maddesinde düzenlenmiştir.
Dolandırıcılık Suçunun Unsurları Nelerdir?
Dolandırıcılık suçunun unsurları;
Bu üç unsur oluştuğu takdirde dolandırıcılık suçunun maddi unsurlarının oluştuğundan bahsedilecektir.
Dolandırıcılık Suçunun Cezası Nedir?
Dolandırıcılık suçunun cezası, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır. Ancak bu ceza, dolandırıcılığın temel şeklinde uygulanmaktadır. Dolandırıcılığın nitelikli hallerinde daha fazla ceza verilecektir.
Hileli Davranış Ne Anlama Gelir?
Hileli davranış, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2013/655 E., 2014/515 K. Sayılı Kararında [2] Şu şekilde tanımlanmıştır: “… Hile, Türk Dili Kurumu sözlüğünde; “birini aldatmak, yanıltmak için yapılan düzen, dolap, oyun, desise, entrika” (Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük, s.891) şeklinde, uygulamadaki yerleşmiş kabule göre ise; “Hile nitelikli yalandır. Yalan belli oranda ağır, yoğun ve ustaca olmalı, sergileniş açısından mağdurun denetleme olanağını ortadan kaldırmalıdır. Kullanılan hile ile mağdur yanılgıya düşürülmeli ve yanıltma sonucu kandırıcı davranışlarla yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır… Hileli davranışın aldatacak nitelikte olması gerekir. Basit bir yalan hileli hareket olarak kabul edilemez” biçiminde tanımlanmıştır…” Diyerek hileli davranışın ne anlama geldiğini açıklamıştır. Her türlü hileli davranış dolandırıcılık suçuna sebebiyet vermez. Hileli davranış, karşı tarafı aldatacak nitelikte ve özellikte olmalıdır. Aksi takdirde somut olayın özelliklerine göre hırsızlık suçu oluşabilecektir.
Dolandırıcılığın Nitelikli Halleri Nelerdir?
Dolandırıcılığın nitelikli halleri TCK’nun 157. Maddesinde düzenlenmiştir. Dolandırıcılık suçunun nitelikli halleri şunlardır:
Yukarıdaki suçlar, dolandırıcılık suçunun nitelikli halleridir. Dolandırıcılığın nitelikli hallerinde verilecek ceza, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır. Ancak 157. Maddenin (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan az olamaz. Ayrıca adli para cezasının miktarı da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
Dolandırıcılık Suçunda Uzlaşma Mümkün Müdür?
Dolandırıcılık suçunun temel halinde (TCK m. 157) uzlaşma mümkündür. Ancak nitelikli dolandırıcılıkta uzlaşma mümkün değildir.
Dolandırıcılık Suçunda Zamanaşımı Süresi Nedir?
Basit dolandırıcılık suçunda zamanaşımı 8 yıldır. Nitelikli dolandırıcılık suçunda ise zamanaşımı süresi 15 yıldır.
Dolandırıcılık Suçunda Etkin Pişmanlık Uygulanır Mı?
Türk Ceza Kanunu’nun 168. Maddesi uyarınca dolandırıcılıkta etkin pişmanlık mümkündür. Etkin pişmanlık, failin kovuşturma öncesinde yahut kovuşturma sırasında işlediği suçtan pişmanlık duyarak mağdurun zararını gidermesidir. Dolandırıcılık suçunda kovuşturma başlamadan önce etkin pişmanlıkta verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Buna karşın kovuşturma başladıktan sonra etkin pişmanlıkta ise verilecek cezanın yarısına kadarı indirilecektir. İşbu hususlar Türk Ceza Kanunu’nun 168. Maddesinde düzenlenmiştir.
Dolandırıcılık Suçu Emsal Yargı Kararları
Dolandırıcılığın malvarlığına karşı olan suçlardan farkı aldatma temeline dayanmasıdır. (Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2024/73 E., 2024/142 K.) [4]:
“… Görüldüğü gibi, dolandırıcılık suçunu diğer mal varlığına karşı işlenen suç tiplerinden farklı kılan husus, aldatma temeline dayanan bir suç olmasıdır. Birden çok hukuki konusu olan bu suç işlenirken, sadece mal varlığı zarar görmemekte, mağdurun veya suçtan zarar görenin iradesi de hileli davranışlarla yanıltılmaktadır. Madde gerekçesinde de aldatıcı nitelik taşıyan hareketlerle, kişiler arasındaki ilişkilerde var olması gereken iyiniyet ve güvenin bozulduğu, bu suretle kişinin irade serbestisinin etkilendiği ve irade özgürlüğünün ihlal edildiği vurgulanmıştır …”
Failin, mağduru emekli yapabileceğini söyleyerek mağdurdan para alıp kaçması basit dolandırıcılıktır. (Yargıtay 15. Ceza Dairesi 2014/5171 E., 2016/7735 K.) [5]:
“… Sanığın, katılan ……’u emekli edebileceğini, tanıdıkları olduğunu söyleyip katılandan 20.924 TL alıp kaçtığı iddia edilen olayda; sanığın eyleminin TCK’nın 157/1. maddesindeki dolandırıcılık suçunun basit halini oluşturduğu gözetilerek hüküm kurulması gerekirken, 158/2 maddesi gereğince nitelikli halini oluşturduğundan bahisle yazılı şekilde hüküm kurulması, kanuna aykırı olup…”
Sanık, katılanın evden kaçan kızını türbelerde okuyup üfleyerek eve getireceğini söylemiş ve para almıştır. Bu durumda dini inanç ve duyguların istismar edilmesi sureti ile dolandırıcılıktır. (Yargıtay 15. Ceza Dairesi 2012/56 E., 2013/11293 K.) [6]:
“… Dolandırıcılık suçunun dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle işlenmesi, bu suçun temel şekline göre daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektiren bir durum olarak TCK’nın 158/1-a maddesinde düzenlenmiştir. Madde gerekçesine göre, burada dikkat edilmesi gereken husus, dinin bir aldatma aracı olarak kullanılmasıdır. Sanığın katılanın evden kaçan kızı …’nin türbelerde okuyup üfleyerek eve dönmesini sağlayabileceğini söyleyip bunun karşılığında 3.000 TL para istediği, katılanın da sanığa inanarak toplam 2.000 TL parayı 19/01/2006, 20/01/2006, 23/01/2006 tarihlerinde PTT havalesi ile 400 TL’yi de elden sanığa verdiği şeklindeki eyleminin dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle dolandırıcılık suçunu oluşturduğuna yönelik kabulde bir isabetsizlik görülmemiştir…”
Sanık gazetede işe alım haberi vermek suretiyle katılandan para alarak dolandırmıştır. Bu durumda basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle dolandırıcılık suçu oluşur. (Yargıtay 15. Ceza Dairesi 2018/3064 E., 2019/7490 K.) [7]:
“… Katılanın,… isimli yerel gazetede “… Çimento Fabrikası’ nda Çalıştırmak Üzere Gece Bekçileri Alınacaktır. …” şeklinde ilan görmesi üzerine bu telefonu aradığı, telefona çıkan erkek şahsın kendisine 6 adet fotoğraf ve 2 adet ikamet belgesini … Çimento fabrikasına getirmesini söylediği ve bekçilik sertifikası olup olmadığını sorduğu, sertifikasının olmadığını söyleyince… PTT şubesine 220 TL para yatırması karşılığında sertifika düzenleyip kendisine verileceğini söylediği, katılanın 27/07/2013 günü sanık adına … PTT Şubesine 220 TL parayı yatırdığı. Haber gelmeyince yaptığı araştırmada bahse konu fabrikaya bekçi alımı yapılmadığını öğrendiği, bu suretle sanığın üzerine atılı basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle dolandırıcılık suçunu işlediği iddia edilen olayda; sanık savunması, katılan ve tanık beyanları, gazete ilanı, PTT dekontu ile dosya kapsamından sanığın üzerine atılı suçu işlediğine yönelik mahkemece verilen mahkumiyet hükmü ve uygulamasında bir isabetsizlik görülmemiştir…”
Hırsızlık suçunda fail malı zilyedin rızası olmadan almaktadır. Buna karşın dolandırıcılık suçunda zilyet yanıltılarak rızası alınmaktadır.
“… Özetle ifade edecek olursak; dolandırıcılık suçunda hileli hareketlerle mağdurun özgürce karar vermesi engellenmekte, hırsızlık suçunda ise , mağdurun mal üzerindeki gözetim ve denetimi azaltılmaktadır. Dolandırıcılık suçunda, mağdurun yanıltılmış iradesiyle malın faile teslimi “zilyetliğin devri” sağlanmakta, hırsızlık suçunda ise, mal sanık tarafından zilyedin rızası olmadan alınmaktadır…”
Sonuç
Sonuç olarak dolandırıcılık suçu, basit dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık olarak iki şekilde incelenmelidir. Dolandırıcılık suçunun temel halinde uzlaşma mümkün iken nitelikli halinde mümkün olmamaktadır. Ayrıca dolandırıcılık suçunun cezası bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır. Oysa nitelikli dolandırıcılığın cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır. Ayrıca yüz elli yedinci maddenin (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerindeki nitelikli hallerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan az olamayacaktır. Bu durumda adli para cezasının miktarı da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Dolandırıcılık suçunda fail hileli harekette bulunur. Ayrıca bu hileli hareket, mağduru aldatabilecek bir nitelikte ve ağırlıkta olmalıdır. Zira hileli hareketin bulunmadığı durumda olayın özelliklerine göre hırsızlık suçu oluşabilecektir. Bir de hileli hareketin yanında mağdurun malvarlığı zarara uğramalıdır. Zararın yanında fail ya da üçüncü kişi bir menfaat sağlamalıdır. Ancak bu durumda dolandırıcılık suçu oluşacaktır.
Ceza hukuku ile ilgili makalelerimiz için buraya tıklayabilirsiniz.
Kaynakça
[1] Türk Ceza Kanunu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Erişim Adresi: www.mevzuat.gov.tr , Erişim Tarihi: 20.12.2024.
[2] Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2013/655 E., 2014/515 K. Sayılı Kararı, Yargıtay Karar Arama, Erişim Adresi: karararama.yargitay.gov.tr , Erişim Tarihi: 20.12.2024.
[3]EKİCİ Şahin, Meral, “İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Suça Etki Eden Nedenlerin Şeriklere Sirayet”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C:64, S:3, 2015.
[4] Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2024/73 E., 2024/142 K. Sayılı Kararı, Yargıtay Karar Arama, Erişim Adresi: karararama.yargitay.gov.tr , Erişim Tarihi: 20.12.2024.
[5] Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2014/5171 E., 2016/7735 K. Sayılı Kararı, Yargıtay Karar Arama, Erişim Adresi: karararama.yargitay.gov.tr , Erişim Tarihi: 20.12.2024.
[6] Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2012/56 E., 2013/11293 K. Sayılı Kararı, Yargıtay Karar Arama, Erişim Adresi: karararama.yargitay.gov.tr , Erişim Tarihi: 20.12.2024.
[7] Yargıtay 15. Ceza Dairesi 2018/3064 E., 2019/7490 K. Sayılı Kararı, Yargıtay Karar Arama, Erişim Adresi: karararama.yargitay.gov.tr , Erişim Tarihi: 20.12.2024.