Ceza hukukunda mağdur; işlenen suçtan dolayı zarar gören ve cezai korunmanın konusu olan kişi ve menfaat sahipleridir. Mağdur, malen sorumlu ve zarar gören kavramları sık sık birbirleri ile karıştırılmaktadır. Ancak bu kavramlar aynı anlama gelmemektedir. Örneğin kasten öldürme suçunda mağdur öldürülen kişidir. Öldürülen kişinin yakınları ise mağdur değil, suçtan zarar gören olarak kabul edilecektir. Dolayısıyla suçtan zarar gören ile suçun mağduru genel olarak aynı kişi olmakla birlikte, zaman zaman farklı kişiler mağdur ve suçtan zarar gören olabilecektir. Ayrıca tüzel kişiler suçun mağduru olamazlar. Ancak suçtan zarar gören olabilirler.
Malen sorumlu kavramı ise Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun [1] 2-i’ye göre;
“Yargılama konusu işin hükme bağlanması ve bunun kesinleşmesinden sonra, maddî ve malî sorumluluk taşıyarak hükmün sonuçlarından etkilenecek veya bunlara katlanacak kişi”
Olarak tanımlanmaktadır. Bazı suçlarda ise suçun mağduru kamu olacaktır. İşlenen suçtan dolayı zarara uğrayan kişiler ise suçtan zarar gören konumunda bulunacaklardır. Örneğin resmi belgede sahtecilik suçunda mağdur kamudur. Bu suç bir kimselerin aleyhine işlendiği takdirde o kişiler de suçtan zarar gören konumunda bulunacaklardır. Yine uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçunda da mağdur kamudur.
Mağdur, Suçtan Zarar Gören Veya Malen Sorumlunun Davaya Katılması
Mağdur, suçtan zarar gören veya malen sorumlu, ilk derece mahkemesinde kovuşturma evresi boyunca davaya katılabileceklerdir. Bu katılma talebi hüküm verilinceye kadar mahkemeye bildirilebilir. Ayrıca kural olarak kanun yolu mahkemesinde davaya katılma talebinde bulunulamayacaktır. Yani istinaf veya temyiz mahkemesinde katılma talebinde bulunulamaz. Ancak ilk derece mahkemesinde katılma talebi reddedilmiş veya karara bağlanmamış ise bu durumda kanun yolu mahkemesinde de davaya katılma talebinde bulunulabilecektir. Bu husus, Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 237. Maddesinde düzenlenmektedir. İlgili madde;
“(1) Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler.
(2) Kanun yolu muhakemesinde davaya katılma isteğinde bulunulamaz. Ancak, ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddolunan veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip karara bağlanır.”
Şeklindedir. Ayrıca suçtan zarar gören kişinin davaya katılabilmesi için “doğrudan doğruya zarar görme” şartının varlığı kabul edilmektedir. Dolayısıyla muhtemel zarar kişilere davaya katılma hakkı vermemektedir. Yargıtay’ın istikrarlı içtihatları bu şekildedir. Nitekim bu durum, Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2012/7937 E., 2012/17552 K. Sayılı Kararında [2]:
““Suçtan Zarar Gören” kavramı, çeşitli kanunlarda yer almış; fakat tarif edilmiş değildir. Son yıllarda ceza hukukunda suçtan doğan mağduriyetin giderilmesi, suç mağdurunun korunması yönündeki eğilim “mağdur hakları” kavramını ve mağdurun ceza muhakemesindeki konumunun güçlendirilmesi sonucunu doğurmuştur.
Yasada “suçtan zarar görmek” kavramı açıklanmamış olmakla birlikte gerek Ceza Genel Kurulunun, gerekse Özel Dairelerin yerleşmiş kararlarında bu kavram, “suçtan doğrudan doğruya zarar görmüş olma hali” olarak anlaşılmış ve dolaylı veya muhtemel zararların, davaya katılma hakkı vermeyeceği kabul edilmiştir.”
Şeklinde açıklanmıştır.
Ceza Hukukunda Mağdurun Hakları Nelerdir?
Ceza hukukunda mağdurun birtakım hakları bulunmaklardır. Kanun, mağdur ile sanık arasındaki dengeyi sağlayabilmek adına hem mağdura hem de sanığa birtakım haklar vermiştir. Buna göre mağdur, soruşturma evresinde;
Gibi haklara sahiptir.
Kovuşturma evresinde ise;
Gibi haklara sahip olacaktır.
Kaynakça
[1] Ceza Muhakemesi Kanunu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/ , Erişim Tarihi: 04.05.2025.
[2] Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2012/7937 E., 2012/17552 K. Sayılı Kararı, Dejure AI, Erişim Adresi: https://www.dejure.ai/ , Erişim Tarihi: 04.05.2025.