İkame araç bedeli, trafik kazasının ardından onarım süresinde araç sahibinin araçtan mahrum kalması sebebiyle talep edilen tazminat türüdür. Bu alacak kalemine araç mahrumiyet bedeli de denir.
İkame Araç Bedeli (Araç Mahrumiyet Bedeli) Nedir?
Araç mahrumiyet bedeli; trafik kazasının ardından kullanılamayacak olan araçlarda, daha az kusurlu ya da kusursuz olan sürücünün, araçtan mahrum kalması sebebiyle uğradığı zararı gidermek amacıyla diğer sürücüden talep ettiği tazminattır. Bu alacak kalemi, halk arasında “araç yattı bedeli” olarak da bilinmektedir.
İkame Araç Bedeli (Araç Mahrumiyet Bedeli) Talebinin Hukuki Dayanağı Nedir?
İkame araç bedeli, diğer bir deyişle araç mahrumiyet bedelinin hukuki dayanağı; Türk Borçlar Kanunu‘nun [1] 49. Maddesi olan haksız fiil hükümleridir. Bu hükümlere göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Bu alacak, sürücünün aracından mahrum kalması sebebiyle doğan bir alacaktır. Haksız fiil kapsamında zarar talep edilebilmesi için şu unsurların bir arada bulunması gerekir:
- Hukuka aykırı bir fiil,
- Zararın varlığı,
- Kusur,
- Uygun illiyet bağı.
İkame Araç Bedeli (Araç Mahrumiyet Bedeli) Nasıl Hesaplanır?
Araç mahrumiyet bedelinin hesaplanmasında şu unsurlar göz önüne alınacaktır:
1- Araç Kullanılamama Süresi
Aracın kullanılamama süresi, ikame araç bedelinin hesaplanmasında temel unsurdur. Bu süre, aracın onarım için serviste bulunduğu zaman dilimidir.
2- İkame Araç Niteliği
İkame araç niteliği, araç mahrumiyet bedeli hesabında önemli bir kriterdir. Burada aracın kullanım amacı ve aracın sınıfı önemlidir. Örneğin, ticari bir aracın mahrumiyeti durumunda, aynı nitelikte bir ticari aracın kiralama bedeli esas alınacaktır. Özel araç ise bu durumda zarar görenin ekonomik durumu ve kullanım ihtiyacına uygun bir araç esas alınacaktır.
3- Günlük Araç Kiralama Bedeli
Hesaplama, piyasa koşullarına göre belirlenen günlük araç kiralama bedeli üzerinden yapılır. Bu bedel, araç kiralama şirketlerinden alınan fiyat teklifleriyle veya bilirkişi raporlarıyla belirlenir.
Örnek Hesaplama
Örneğin araç 7 gün boyunca onarım gördüyse, günlük araç kiralama bedeli de 1.000 TL olarak belirlendiyse, işbu durumda ikame araç bedeli: 7×1000= 7.000 TL olarak bulunacaktır. İkame araç bedeli, aracın onarım gördüğü gün sayısı x günlük araç kiralama bedeli şeklinde hesaplanır.
Araç Mahrumiyet Bedeli Kimden Talep Edilir?
Araç mahrumiyet bedeli, kural olarak kusurlu araç sahibi ve sürücüden talep edilir. Zira zorunlu mali mesuliyet sigortası araç mahrumiyet bedelini kapsamamaktadır. Ayrıca kasko poliçesinde ikame araç klozu bulunuyor ise araç mahrumiyet bedeli kaskodan da talep edilebilecektir.
Araç Mahrumiyet Bedelinde Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?
Araç mahrumiyet bedelinde görevli mahkeme; şayet sürücü veya araç sahibinden talep edilecekse Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. Şayet sigorta şirketinden talep edilecekse görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi’dir. Araç mahrumiyet bedelinde yetkili mahkeme ise; davalının yerleşim yeri mahkemesi, haksız fiilin işlendiği yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesidir. İşbu durumda kesin yetki söz konusu değildir.
Araç Mahrumiyet Bedeline İlişkin İçtihatlar
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2021/26464 E., 2022/11237 K. Sayılı kararında [2];
“…Motorlu araç zarar görmüş ise aracın kullanım amacına göre araçtan mahrumiyet zararı belirlenmelidir. (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi Esas: 2015/17333, Karar: 2016/3648 sayılı kararı) Somut olayda, davacı, aracının serviste kaldığı süre zarfında kendisine herhangi bir araç temin edilmediğini, aracını kullanmaktan mahrum kaldığını belirtmiştir. Şu halde; davacının tamir süresince aracın kullanılmasından mahrum kalması nedeni ile zararının oluştuğunun kabulü gerekir. Bunun için aracın ticari olması gerekmeyip sırf kullanımdan mahrum kalmak da giderilmesi gereken zararlar arasındadır. Ne var ki, araç mahrumiyetine ilişkin zarar dolaylı zarar olup trafik sigortasının teminatı dışında kalmaktadır. Buna göre mahkemece, dosyada bulunan hasar tamir belgelerine göre aracın ne kadar sürede tamir edileceğini belirlemek amacıyla bilirkişiden rapor alınarak, belirlenen süre içerisinde davacının araç mahrumiyeti nedeniyle zararına ilişkin delilleri sorulmalı, ne iş yaptığı belirlenmeli, evi ile işyeri arasındaki uzaklık dikkate alınmalı, aracı ile gidip gelmesi halinde yapacağı zorunlu giderler (yakıt gideri gibi) belirlenecek zararından indirilmelidir…”
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2013/10278 E., 2013/13934 K. Sayılı kararında [3];
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2013/10278 E., 2013/13934 K. Sayılı kararında; “… Somut olayda araçta meydana gelen hasar bedelinin ve mahrum kalınan araç bedelinin belirlenmesi teknik ve özel bilgiyi gerektiren konulardandır. Buna göre, mahkemece, İTÜ veya Karayolları Genel Müdürlüğü Trafik Fen Heyeti gibi kuruluşlardan seçilecek uzman bilirkişi kurulundan, aracın kaç günde tamir edileceği, günlük kiralama bedeli, amortisman, yakıt v.s. giderler düşülerek araç mahrumiyeti zararının… Çelişki giderici, ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınıp, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken…”
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2011/14859 E., 2011/14840 K. Sayılı kararında [4];
“… Hükme esas alınan bilirkişi raporunda aracın tamirinin kaç gün süreceği konusunda bir görüş açıklanmadan davacı tarafından sunulan belgedeki yirmi günlük araç kiralama ücreti kabul olunmuştur. Tamirin kaç gün süreceği ve davacının günlük araç mahrumiyetinin ne kadar lira olacağı belirlenerek araç mahrumiyeti zararı konusunda uzman bilirkişiden rapor alınması gerekmektedir...”
Araç değer kaybı ve ikame araç bedelinin tahsili oldukça önemli bir konudur. Hak kaybı yaşamamak adına bu konuda uzman bir avukata danışmanız sizin için faydalı olacaktır. Bu konuda trafik kazası tazminat davası makalemize de göz atabilirsiniz.
Kaynakça
[1] Türk Borçlar Kanunu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Erişim Adresi: www.mevzuat.gov.tr, Erişim Tarihi: 03.01.2025.
[2] Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2021/26464 E., 2022/11237 K. Sayılı kararı, Yargıtay Karar Arama, Erişim Adresi: karararama.yargitay.gov.tr , Erişim Tarihi: 05.01.2025.
[3] Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 2013/10278 E., 2013/13934 K. Sayılı kararı, Yargıtay Karar Arama, Erişim Adresi: karararama.yargitay.gov.tr , Erişim Tarihi: 05.01.2025.
[4] Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2011/14859 E., 2011/14840 K. Sayılı kararı, Yargıtay Karar Arama, Erişim Adresi: karararama.yargitay.gov.tr , Erişim Tarihi: 05.01.2025.