Yargılamanın yenilenmesi, Ceza Muhakemesi Kanunu‘nda [1] düzenlenen olağan dışı bir kanun yoludur. Ceza davalarında yargılamanın yenilenmesi sanığın lehine veya aleyhine olarak yapılabilir. İşbu makalemizde CMK yargılamanın yenilenmesi düzenlemelerini, yargılamanın yenilenmesi sebeplerini, yargılamanın yenilenmesi şartlarını ve sair hususları inceleyeceğiz.
Yargılamanın Yenilenmesi Nedir?
Yargılamanın yenilenmesi, Ceza Muhakemesi Kanunu‘nda düzenlenen bir olağan dışı kanun yoludur. Bu kavrama, “yargılamanın iadesi” veya “iade-i muhakeme” de denilmektedir. [2] Bu kanun yolu ancak yargılama sırasında bir hukuki hatanın yapıldığı durumlarda kullanılabilen özel bir yol niteliğindedir. Zira hukukumuzda kural olarak kesinleşmiş bir hüküm yeniden yargılamaya konu edilemeyecektir.
Yargılamanın Yenilenmesinde Zamanaşımı Var Mıdır?
Yargılamanın yenilenmesi, önceki davadan bağımsız ve ayrı niteliktedir. İşbu sebeple yargılamanın yenilenmesinde zamanaşımı söz konusu değildir. Yasal koşulların oluşması durumunda yenileme talebi her zaman öne sürülebilecektir.
Yargılamanın Yenilenmesi Nedenleri Nelerdir?
Yargılamanın yenilenmesi nedenleri; lehe yargılamanın yenilenmesi nedenler ve aleyhe yargılamanın yenilenmesi nedenleri olarak iki kısımda incelenecektir.
1- Hükümlünün Lehine Yargılamanın Yenilenmesi Nedenleri Nelerdir?
Hükümlünün lehine yargılamanın yenilenmesi nedenleri, Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 311. Maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre aşağıdaki sebeplerin varlığı halinde yargılamanın yenilenmesine karar verilecektir:
a – Duruşmada sahte belge kullanılması (CMK m. 311/1-a) :
Bu husus, yargılamanın yenilenmesi sebeplerinden birisidir. Bu şartın gerçekleşebilmesi için yalnızca sahte belge kullanılması yeterli değildir. Aynı zamanda kullanılan sahte belgenin hükmü etkilemesi gerekmektedir. Şayet belge hükmü hiç etkilememişse bu durumda yenileme talep edilemeyecektir.
b- Tanık veya bilirkişinin gerçek dışı beyanda bulunması (CMK m. 311/1-b) :
Tanık veya bilirkişinin gerçek dışı beyanda bulunması da bir diğer yargılamanın yenilenmesi sebeplerindendir. Bu şartın gerçekleşmesi için tanığın yemin verilerek dinlenilmiş olması gerekmektedir. Aksi takdirde tanık beyanının gerçek dışı olduğuna dayanmak suretiyle yenileme talep edilemeyecektir. Bilirkişinin görüşü ise bir delil değil, delillerin değerlendirilmesi ile ilgili bir araçtır. [3] Yalan söylemek, gerçeği inkar etmek, bildiğini saklamak gibi hususlar gerçek dışı tanıklık veya bilirkişiliktir. [4] Bir diğer şart, tanık veya bilirkişinin hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçek dışı tanıklıkta bulunması gerekliliğidir. Ayrıca tanık veya bilirkişinin gerçek dışı beyanının hükmü etkilemesi gerekecektir. Hükmü etkilemeyen gerçek dışı beyan sebebiyle yenileme yoluna başvurulamaz.
c- Hükme katılmış olan hakimlerin görevini yapmada kusurlu olması (CMK m. 311/1-c) :
Bir diğer yargılamanın yenilenmesi sebebi ise hükme katılmış olan hakimlerin görevini yapmada kusurlu olmasıdır. Hakimin kusurunun , ceza kovuşturmasını veya ceza mahkumiyetini gerektirecek ağırlıkta olması gerekmektedir. Hakim için yalnızca disiplin soruşturmasına sebebiyet verecek olan bir kusur yargılamanın yenilenmesi sebebi yapılamayacaktır. Ayrıca kusurlu hareket eden hakimin hükme katılması gerekmektedir. “Hükme katılma”, hakimin duruşma sonrasında yapılan müzakere sonucundaki oylamaya katılması anlamına gelmektedir. [5] Ayrıca kanun hükmünde “hükümlünün neden olduğu kusurun dışında” ibaresi yer almaktadır. Dolayısıyla hükümlünün kusuru hakimi yanılttığı takdirde bu hüküm uygulama alanı bulamayacaktır.
d- Mahkumiyet hükmüne dayanak olan hukuk mahkemesi hükmünün ortadan kaldırılması (CMK m. 311/1-d) :
Zaman zaman verilen mahkumiyet hükmü, bir hukuk mahkemesi hükmüne dayanır. İşbu durumda verilmiş olan hukuk mahkemesi hükmü kesinleşmiş başka bir mahkeme hükmü ile ortadan kalktığı takdirde yargılamanın yenilenmesi talep edilebilecektir. Zira mahkumiyet için dayanak olan hüküm ortadan kalkmıştır. Örneğin bir senedin sahte olduğunun tespiti içi açılan hukuk davasında senedin sahteliği doğrulanmıştır. Ceza mahkemesi de ilgili hukuk mahkemesi kararına dayanarak belgede sahtecilik suçundan mahkumiyet hükmü kurmuştur. Bu mahkumiyet hükmünün kesinleşmesinin ardından hukuk mahkemesinin verdiği sahtelik kararı bozulursa yenileme talep edilebilecektir.
e- Yeni olaylar veya yeni delillerin ortaya konulması durumunda sanığın beraat edeceği veya daha hafif bir ceza alacağı kanun hükmünün uygulanmasının gerekmesi (CMK m. 311/1-e) :
Yeni olaylar veya yeni delillerin ortaya konulması da hükümlünün lehine olan yargılamanın yenilenmesi sebeplerinden birisidir. Burada temel şart, olay ve delillerin “yeni” olmasıdır. Yani mahkemenin daha önce incelemeye almadığı bir hususun varlığı gerekmektedir. Dolayısıyla mahkemeye daha önce sunulmuş ancak mahkeme tarafından dikkat edilmemiş olan hususlar yeni olarak kabul edilmeyecektir. Ayrıca bu yeni olay ve deliller sanığın beraatini veya daha hafif ceza almasını sağlayacak kudrette olmalıdır.
f- AİHM’in hak ihlali kararı vermesi (CMK m. 311/1-f) :
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin hükümlüye ilişkin olarak hak ihlali kararı vermesi durumunda yargılamanın yenilenmesi talep edilebilecektir. Ancak bu durumda yargılamanın yenilenmesi talebi, AİHM kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içerisinde istenmelidir.
g- Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru sonucunda verilen ihlal kararı:
6216 Sayılı Kanun’un 50/2. Maddesine göre; “Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden
yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.” Hükmü gereğince AYM tarafından ihlal kararı verildiğinde dosya yeniden yargılama için kararı veren mahkemeye gönderilecektir.
Yukarıda bulunan sebeplerin varlığı halinde hükümlünün lehine yargılamanın yenilenmesine karar verilebilecektir. Yukarıdaki hususlar kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır. Dolayısıyla bu nedenlerin dışında bir nedenle yargılamanın yenilenmesi istemek mümkün değildir.
2- Hükümlünün Aleyhine Yargılamanın Yenilenmesi Sebepleri Nelerdir?
Hükümlünün aleyhine yargılamanın yenilenmesi sebepleri ise Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 314. Maddesinde düzenleme alanı bulmuştur. Bu hükme göre;
a- Sahte belge kullanılması (CMK m. 314/1-a) :
Hükümlünün aleyhine yargılamanın yenilenmesi sebeplerinden ilki sahte belge kullanılmasıdır. Burada kullanılan sahte belge hükümlünün lehine ve hükme etkili nitelikte olmalıdır.
b- Hükme katılmış olan hakimlerin görevini yapmada kusurlu olması (CMK m. 314/1-b) :
Hükme katılmış olan hakimlerin görevini yapmada kusurlu olması bir diğer yargılamanın yenilenmesi sebeplerindedir. Bu kusur, hükümlünün lehine olmalıdır. Ayrıca kusur hakim için ceza kovuşturmasını veya ceza mahkumiyetini gerektirecek ağırlıkta olmalıdır.
c- Sanığın beraat ettikten sonra hakim önünde suçunu ikrar etmesi (CMK m. 314/1-c) :
Sanığın beraatinin ardından hakim önünde güvenilebilir nitelikte bir ikrarda bulunması da yargılamanın yenilenmesi sebeplerinden birisidir. Burada ikrarın “güvenilebilir” nitelikte olması önemlidir. Ayrıca ikrarın hakim önünde yapılması, yargılamanın yenilenmesi için şarttır.
Yargılamanın Yenilenmesinin Mümkün Olmadığı Haller Nelerdir?
Yargılamanın yenilenmesinin mümkün olmadığı haller, CMK m. 315’te düzenlenmiştir. Bu hükme göre;
- Kanunun aynı maddesinde yer almış sınır içinde olmak üzere cezanın değiştirilmesi amacıyla yargılamanın yenilenmesi kabul edilemez.
- Hatanın giderilebilmesini sağlayacak başka bir yol varsa, yargılamanı yenilenmesi yoluna gidilemez.
Bir Suça Dayanan Yenileme İstemlerinin Kabulü Koşulları (CMK m. 316) Nelerdir?
CMK m. 316: “Bir suç iddiasına dayandırılan yenileme istemi, ancak bu fiilden dolayı kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü verilmiş veya mahkûmiyeti gerektirecek nitelikte kuvvetli delil bulunmaması dışında bir nedenle ceza soruşturmasına başlanamamış veya sürdürülememişse kabul edilebilir. Bu madde, 311 inci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde yazılı hâlde uygulanmaz.” Hükmünü içermektedir.
Burada yenileme isteminin bir suç iddiasına dayandırılması söz konusudur. Örneğin kendisine iftira atıldığını iddia eden hükümlünün, iftira attığını iddia ettiği şahsa ilişkin iftira suçundan kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmünü sunması gerekmektedir. Burada mahkumiyet hükmü bulunmaması durumunda da yargılamanın yenilenmesi talep edilebilecektir. Ancak bu talep için mahkumiyeti gerektirecek nitelikte kuvvetli delil bulunmaması dışında bir nedenle ceza soruşturmasına başlanamamış veya sürdürülememiş olması gerekmektedir. Şayet delil yetersizliği sebebiyle soruşturma sürdürülememişse bu durumda yargılamanın yenilenmesi talep edilemeyecektir.
Yargılamanın Yenilenmesi Başvurusu Nasıl Yapılır?
Yenileme kararı verilebilmesi için öncelikle bir talep gerekmektedir. Talebe yetkili kişiler şunlardır:
Ayrıca talep; bunun yasal nedenleri ile dayandığı delilleri içerir (CMK m. 317/2) . Talep; hükmü veren mahkemeye sunulacaktır. Ardından yenileme talebi kabul veya reddolunacaktır. Şayet reddolursa red kararına karşı itiraz yoluna başvurulabilecektir.
Usul hukuku ile ilgili diğer makalelerimize buradan göz atabilirsiniz.
Kaynakça
- [1] Ceza Muhakemesi Kanunu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Erişim Adresi: www.mevzuat.gov.tr , Erişim Tarihi: 13.01.2025.
- [2] İNAN, Kubilay. Ceza Yargılamasında Yasayolları. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2006.
- [3] YILDIZ, Ali Kemal. “Ceza Muhakemesi Hukukunda Bilirkişilik”, EÜHFD, C. X, S.3-4 (2006): 273-345.
- [4] ÖZGEN, Eralp. Ceza Muhakemesinin Yenilenmesi. Ankara: AÜHF Yayımları No 232.
- [5] AKYÜREK, Güçlü. Yargılamanın Yenilenmesi, 2. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.